De legende en geschiedenis van Urquhart Castle

Het kasteel dat bezoekers vandaag de dag zien, kreeg zijn huidige vorm in de 13e eeuw. In 1228 sloeg Alexander II een opstand in Moray neer en kende hij het leengoed van Urquhart toe aan zijn schoonzoon, Alan Durward, aan wie de bouw van het vroegste stenen kasteel, met een motte als middelpunt, wordt toegeschreven. Na de dood van Durward in 1275 kwam het landgoed in handen van John Comyn, die het tegen het einde van de 13e eeuw uitbreidde met een grotere binnenplaats.

Door de ligging van Urquhart aan de Great Glen was het een felbegeerde plek tijdens de oorlogen met Engeland. Edward I veroverde het kasteel in 1296, een gebeurtenis die verband hield met het uitbreken van de oorlog. De macht wisselde de daaropvolgende decennia steeds van hand totdat Robert the Bruce het in 1306 veroverde, nadat hij koning van Schotland was geworden.

Vanaf het einde van de 14e eeuw tot en met de 16e eeuw vielen de MacDonalds, de Lords of the Isles, Urquhart herhaaldelijk aan; in 1452 veroverden ze het definitief, maar in 1456 raakten ze het weer kwijt. In 1509 kende James IV de baronie toe aan de Clan Grant, die de vijf verdiepingen tellende Grant Tower bouwde — maar de conflicten gingen door en culmineerden in een verwoestende aanval in 1545, waarbij het kasteel werd leeggeroofd van vee, wapens en meubilair.

Voordat je bij de ruïnes komt, zie je in de tentoonstelling de meest tastbare link tussen het kasteel en de mensen die er woonden: de Urquhart Ewer, een 15e-eeuwse bronzen kan die in 1921 ter plaatse is gevonden en waarschijnlijk in Nederland is gemaakt. Ernaast staat een grootschalig model van het kasteel in zijn hoogtijdagen — het loont de moeite om dit even te bekijken voordat je naar buiten gaat, want de ruïnes alleen geven geen goed beeld van de oorspronkelijke indeling.

Een lang pad loopt vanaf het bezoekerscentrum over open grasland richting het kasteel, langs de aanlegsteiger waar de rondvaartboten op Loch Ness nog steeds aanmeren. Vanaf hier kun je de vorm van het kasteel het beste zien: in tegenstelling tot de meeste Schotse kastelen, die rond een centrale toren zijn gebouwd, strekt Urquhart zich lang en laag uit langs de kustlijn, met aan beide uiteinden torens die door muren met elkaar zijn verbonden.

De hoofdingang, die vroeger werd verdedigd door een ophaalbrug, een valhek en schietgaten boven je hoofd om stenen naar beneden te gooien of pijlen af te schieten op aanvallers beneden. Het is ook de meest indrukwekkende ruïne van de plek: regeringstroepen bliezen het in 1692 op toen ze zich terugtrokken, en het verspreide metselwerk naast de boog laat nog steeds zien hoe krachtig die explosie was.

Het representatieve gedeelte van het kasteel, dat naast de grote zaal ligt. Een groot deel van het meubilair is tijdens de verwoestende aanval van de MacDonalds in 1545 meegenomen, dus kijk eens naar de kale omvang van de ruimte en stel je voor hoe het er als bewoonde woning uitzag. Er wordt gezegd dat in een cel elders op het terrein de Gaelische bard Dòmhnall Donn vastzat.

Het best bewaarde deel van het kasteel, gebouwd door de familie Grant na 1509, dat nog helemaal intact is, van de gewelfde kelders tot aan de oorspronkelijke muurtop. Later op de dag kan het wel eens druk worden op de smalle wenteltrap, maar vanaf de top kijk je naar het zuiden over de ruïnes en naar het noorden en oosten langs Loch Ness — een uitzicht dat je vanaf de grond nooit hebt.

Beneden aan de waterkant markeert de sluis de plek waar je vroeger per boot bij het kasteel aankwam. De hoek is hier lager en ligt dichter bij het water dan waar dan ook op het terrein, wat je eraan herinnert dat het meer een centrale rol speelde bij de toegang tot en bevoorrading van het kasteel.

Boek het tijdvak van 9.30 uur, maar blijf rustig rondhangen in plaats van meteen naar binnen te rennen — de groepen met bussen verdringen zich bij de opening, maar tegen 10.15 uur is het al een stuk rustiger. Als je wat later kunt vertrekken, kun je bij aankomst om 10.30 uur vaak genieten van een echt rustig kasteel met hetzelfde ochtendlicht dat vanaf het loch weerkaatst.

Reken op 1 à 2 uur ter plaatse: eerst de film van 8 minuten in het bezoekerscentrum, daarna de ruïnes. De meeste bezoekers lopen het in minder dan een uur door en hebben daar achteraf spijt van — de landtong, de toren en de Grote Zaal zijn het waard om op je gemak te bekijken, vooral als je de informatieborden ter plaatse leest.

De meeste bezoekers beklimmen eerst de Grant Tower en zien de landtong aan het loch pas daarna als een soort bijzaak. Kijk het eens anders: vanaf de landtong heb je het klassieke, onbelemmerde uitzicht op Loch Ness, terwijl het later op de smalle trap van de toren behoorlijk druk wordt. Geniet eerst van het uitzicht; ga pas klimmen als de eerste drukte wat is weggeëbd.

De parkeerplaats is al vol voordat het kasteel vol is — in het hoogseizoen vaak al halverwege de ochtend. De bussen voor tours komen vooral tussen 9.30 en 11.00 uur aan. Als je met de auto komt, zorg dan dat je voor 9.30 uur of na 14.00 uur aankomt, anders wordt het bezoekerscentrum je knelpunt, en niet de ruïnes.

Ga meteen naar de Grote Zaal, de levensgrote trebuchet en de klim naar de Grant Tower – deze drie zijn de hoogtepunten van de geschiedenis en het uitzicht op dit terrein. Sla de uitgebreide tentoonstellingen in het bezoekerscentrum maar over als je weinig tijd hebt; de film alleen al geeft genoeg achtergrondinformatie om de ruïnes goed te kunnen begrijpen.

Zomaar langskomen zonder een parking-boeking te doen: er is maar beperkt parkeergelegenheid op het terrein en in het seizoensgebonden hoogseizoen is het snel vol. Ga er ook niet vanuit dat je na je inlaattijd nog kunt blijven hangen — met tijdsgebonden tickets wordt de bezoekersstroom geregeld, dus plan je bezoek alvast voordat je aankomt.

Urquhart Castle is een toonbeeld van middeleeuwse militaire architectuur; de ruïnes getuigen van eeuwen van uitbreiding en conflicten. De oudste delen van het kasteel, die dateren uit de 13e eeuw, zijn gebouwd op een strategisch gelegen rotsachtig voorgebergte. Het fort is voornamelijk gebouwd met lokale steen, en de indeling laat een ontwikkeling zien van een eenvoudige verdedigingsvesting naar een complexer woontorenhuis, een belangrijk kenmerk van Urquhart Castle.

Het meest opvallende kenmerk van Urquhart Castle is de vijf verdiepingen tellende Grant Tower, die in de 15e of 16e eeuw werd toegevoegd. Dit torenhuis was de hoofdwoning van de machtige Grant-clan, die het kasteel jarenlang in bezit had. De bouwstijl is typisch voor laatmiddeleeuwse torenhuizen in Schotland en vormt een scherp visueel contrast met de oudere, meer rudimentaire verdedigingsmuren. Vanaf de toren heb je een prachtig uitzicht over de omgeving.